एडीआर अहवालानुसार राज्यात 21 टक्के उमेद्वार गुन्हेगार, 25 टक्के कोट्यधीश, 3 टक्के उच्चशिक्षित

महाराष्ट्र इलेक्शन वॉच आणि असोसिएशन फॉर डेमॉक्रेटिक रिफॉर्म्स (एडीआर) यांनी सादर केलेल्या अहवालानुसार दुसर्‍या टप्प्यातील लोकसभा निवडणुकीतील उमेदवारांपैकी 21 टक्के उमेदवार गुन्हेगार असून 13 टक्के उमेदवारांनी गंभीर स्वरूपाचा गुन्हा केलेला आहे. त्याचप्रमाणे केवळ 3 टक्के उमेदवार उच्चशिक्षित असून 29 टक्के उमेदवार कोट्यधीश आहेत. अशा प्रकारे उमेदवारांच्या विविध अंगांची माहिती देणारा हा लेख.
दि. 18 एप्रिल 2019 रोजी होणार्‍या महाराष्ट्र लोकसभा निवडणुकीतील दुसर्‍या टप्प्यातील 179 उमेदवारांपैकी 178 उमेदवारांच्या शपथपत्राचे विश्लेषण एडीआरने केले आहे. बुलढाणा, अकोला, अमरावती, हिंगोली, नांदेड, परभणी, बीड, उस्मानाबाद, लातूर व सोलापूर या 10 मतदारसंघांतून हे उमेदवार निवडणूक लढवत आहेत.

गुन्हेगारी पार्श्वभूमी
गुन्हेगारी प्रकरणे असलेले उमेदवार विश्लेषित केलेल्या 178 पैकी 38 म्हणजेच 21 टक्के उमेदवारांनी त्यांच्या विरोधात गुन्हेगारी प्रकरण दाखल असल्याचे घोषित केले आहे. गंभीर गुन्हेगारी प्रकरणे असलेले उमेदवार विश्लेषित केलेल्या 178 पैकी 23 (13 टक्के) उमेदवारांनी त्यांच्या विरोधात गंभीर स्वरूपाचे गुन्हे दाखल असल्याचे घोषित केले आहे.

गुन्हेगारी प्रकरणे दाखल असलेले पक्षवार उमेदवार
वंचित बहुजन आघाडीच्या विश्लेषित केलेल्या 9 उमेदवारांपैकी 4 (44 टक्के), बहुजन समाज पक्षाच्या विश्लेषित केलेल्या 7 उमेदवारापैकी 3 (43 टक्के), शिवसेनेच्या विश्लेषित केलेल्या 5 उमेदवारांपैकी 4 (80 टक्के), भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या विश्लेषित केलेल्या 5 उमेदवारांपैकी 3 (60 टक्के) व राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या विश्लेषित केलेल्या 4 उमेदवारापैकी 3 (75 टक्के) उमेदवारांनी त्यांच्याविरोधात गुन्हेगारी प्रकरणे दाखल असल्याचे त्यांच्या प्रतिज्ञापत्रात घोषित केले आहे.

गंभीर गुन्हेगारी प्रकरणे दाखल असलेल्या उमेदवारांमध्ये सर्वाधिक उमेदवार राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (50 टक्के) आहेत, तर त्याखालोखाल राष्ट्रीय काँग्रेस (40 टक्के), बहुजन समाज पक्ष (29 टक्के), वंचित बहुजन आघाडी (22 टक्के) आणि सर्वांत कमी उमेदवार शिवसेनेचे (20 टक्के) आहेत.

अतिसंवेदनशील मतदारसंघ
10 पैकी 6 मतदारसंघ अतिसंवेदनशील मतदारसंघ आहेत. रेड अलर्ट मतदारसंघ अशा आहेत जेथे 3 किंवा त्याहून अधिक उमेदवारांनी स्वत:च्या विरोधात गुन्हेगारी खटले घोषित केले आहेत.

आर्थिक पार्श्वभूमी
कोट्यधीश उमेद्वार विश्लेषित केलेल्या 178 पैकी 45 (25 टक्के) उमेदवार कोट्यधीश आहेत.
पक्षवार कोट्यधीश उमेदवारांची यादी पाहता सर्वाधिक संपत्ती असलेले उमेद्वार शिवसेना आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (100 टक्के) पक्षाचे आहेत. तर, सर्वांत कमी उमेदवार हे बहुजन आघाडीचे (43 टक्के) आहेत. त्याचप्रमाणे वंचित बहुजन आघाडीच्या विश्लेषित केलेल्या 9 पैकी 7 (78 टक्के), भारतीय जनता पक्ष, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस व शिवसेनेच्या विश्लेषित केलेल्या 5 पैकी 5 (100 टक्के), राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या 4 पैकी 4 (100 टक्के) आणि बहुजन समाज पक्षाच्या 7 पैकी 3 (43 टक्के) उमेदवार कोट्याधीश आहेत.

सरासरी मालमत्ता महाराष्ट्र लोकसभा निवडणूक 2019 च्या दुसर्‍या टप्प्यात भाग घेणार्‍या उमेदवारांची सरासरी मालमत्ता 2.83 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. पक्षवार सरासरी मालसत्ता मोठ्या पक्षांपैकी 9 वंचित बहुजन आघाडीच्या उमेदवारांसाठी प्रति उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 6.29 कोटी रुपये, 7 बहुजन समाज पक्षाच्या उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 7.32 कोटी रुपये, 5 भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवारांची सरासरी मालमत्ता 22.39 कोटी रुपये, 5 भारतीय जनता पक्षाच्या उमेदवारांची सरासरी मालमत्ता 12.22 कोटी रुपये, 5 शिवसेनेच्या उमेदवारांची सरासरी मालमत्ता 5.40 कोटी रुपये आणि 4 राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या उमेदवारांची सरासरी मालमत्ता 18.01 कोटी रुपये आहे.

सरासरी देणी अथवा कर्जे
महाराष्ट्र लोकसभा निवडणूक 2019 च्या दुसर्‍या टप्प्यात भाग घेणार्‍या उमेदवारांची सरासरी देणी, कर्ज 39 लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे.

पक्षवार सरासरी देणी
यामध्ये मोठ्या पक्षांपैकी 5 भारतीय जनता पक्षाच्या उमेदवारांसाठी प्रति उमेदवारांची सरासरी देणी 4.29 कोटी रुपये, 4 राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या उमेदवारांची सरासरी देणी 3.41 कोटी रुपये, 5 भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या उमेदवारांची सरासरी देणी 1.62 रुपये, 9 वंचित बहुजन आघाडीच्या उमेदवारांची सरासरी देणी 94 लाख रुपये, 5 शिवसेनेच्या उमेदवारांची सरासरी देणी 50 लाख रुपये आणि 7 बहुजन समाज पक्षाच्या उमेदवारांची सरासरी देणी 15 लाख रुपये आहे.

पॅन घोषित न केलेले उमेदवार
विश्लेषित केलेल्या 178 उमेदवारापैकी एकूण 15 (8 टक्के) उमेदवारांनी त्यांचे पॅन घोषित केले नाहीत. उत्पन्नाचे स्रोत घोषित न केलेले उमेदवार 178 विश्लेषित उमेदवारांपैकी एकूण 18 (10 टक्के उमेदवारांनी त्यांच्या उत्पन्नाचे स्रोत घोषित केले नाही.

आयकर घोषित न केलेले
एकूण 113 (63 टक्के) उमेदवारांनी त्यांचे आयकर विवरण जाहीर केले नाही. (काही उमेदवारांना आयकर भरावा लागत नाही)

उच्च उत्पन्न असलेले
आयटीआरमध्ये जाहीर केल्याप्रमाणे 178 विश्लेषित उमेदवारांपैकी केवळ 5 (3 टक्के) उमेदवारांनी त्यांची एकूण वार्षिक उत्पन्न 1 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त असल्याचे घोषित केले आहे.

विद्यमान खासदारांच्या मालमत्तेचे तुलनात्मक विश्लेषण
निवडणूक लढणार्‍या विद्यमान खासदारांची संख्या 5 इतके आहे. विद्यमान खासदारांची 2014 मध्ये सरासरी मालमत्ता 12.40 कोटी रुपये इतकी होती. तर, विद्यमान खासदारांची 2019 मध्ये सरासरी मालमत्ता 16.59 कोटी रुपये इतकी होती. सन 2014 ते 2019 या कालावधीत विद्यमान खासदारांच्या मालमत्तेत 34 टक्क्यांनी सरासरी वाढ झाली असून मालमत्ता 4. 18 कोटी रुपये आहे.

शैक्षणिक आढावा
93 म्हणजेच 52 टक्के उमेदवारांनी त्यांची शैक्षणिक पात्रता 5 वी ते 12 वी, 71 40 टक्के उमेदवारांनी त्यांची शैक्षणिक पात्रता पदवी ते डॉक्टरेटपर्यंत घोषित केलेली आहे, तर 6 (3 टक्के) उमेदवारांनी त्यांची शैक्षणिक पात्रता अन्य असल्याचे सांगितले आहे. तर 7 म्हणजेच 4 टक्के उमेदवार साक्षर आहेत आणि 1 (1 टक्का) उमेदवार निरक्षर आहेत.

उमेदवारांच्या वयाचा आढावा
61 (34 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांचे वय 25 ते 40 वर्षे दरम्यान घोषित केले आहे, 86 (48 टक्के) उमेदवारांनी त्यांचे वय 41 ते 60 वर्षे दरम्यान घोषित केले आहे, 29 (16 टक्के) उमेदवारांनी त्यांचे वय 61 ते 80 वर्षे दरम्यान घोषित केले आहे, तर 2 (1 टक्का) उमेदवारांनी त्यांचे वय माहीत नसल्याचे घोषित केले आहे.

लिंगवार उमेदवार
10 (6 टक्के) महिला उमेद्वार महाराष्ट्र लोकसभा निवडणुकीच्या दुसर्‍या टप्प्यात लढत आहे.

तृप्ती कानडे - शुक्ल