राज्य लोकसभा निवडणूक लढविणार्‍या उमेद्वारांपैकी 17 टक्के उमेद्वार गुन्हेगार

एप्रिल 2019 मध्ये देशातील सतरावी लोकसभा निवडणूक होत आहे. राज्यातील लोकसभा निवडणूक-2019 मधील पहिला टप्प्यातील मतदानासाठी दाखल झालेल्या अर्जांपैकी 17 टक्के उमेद्वारांविरुद्ध गुन्हेगारी प्रकरणे दाखल झालेली आहेत. 115 अर्जापैकी 19 अर्ज गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेल्या उमेद्वारांचे आहेत. त्याचप्रमाणे उमेद्वारांची आर्थिक परिस्थिती पाहता 29 टक्के उमेद्वार कोट्यधिश असून 49 टक्के उमेद्वार पदव्युत्तर नाहीत. तेव्हा राज्य लोकसभा निवडणुकीच्या पहिला टप्प्यातील उमेद्वारांचे गुन्हेगारी, आर्थिक, शैक्षणिक, लिंग आणि इतर पार्श्वभूमीचे विश्लेषण करणारा हा लेख...

 महाराष्ट्र इलेक्शन वॉच आणि असोसिएशन फॉर डेमोक्रेटिक रिफॉर्म्स (एडीआर) यांनी 11 एप्रिल 2019 रोजी होणार्‍या महाराष्ट्र लोकसभा निवडणुक-2019 मधील पहिल्या टप्प्यातील 116 उमेद्वारांपैकी 115 उमेद्वारांच्या शपथपत्राचे विश्लेषण केले आहे.

गुन्हेगारी पार्श्वभूमी

गुन्हेगारी प्रकरणे असलेले उमेद्वार विश्लेषित केलेल्या 115 पैकी 19 म्हणजेच 17 टक्के उमेद्वारांनी त्यांच्या विरोधात गुन्हेगारी प्रकरण दाखल असल्याचे घोषित केले आहे. गंभीर गुन्हेगारी प्रकरणं असलेले उमेद्वार  विश्लेषित केलेल्या 115 पैकी 10 म्हणजेच 9 टक्के उमेद्वारांनी त्यांच्या विरोधात गंभीर स्वरुपाचे गुन्हे दाखल असल्याचे घोषित केले आहे. 

गुन्हेगारी प्रकरणे दाखल असलेले पक्षवार उमेद्वार वंचित बहुजन आघाडीने विश्लेषित केलेल्या 7 उमेद्वारांपैकी 2 उमेद्वार म्हणजेच 29 टक्के उमेद्वार ‘भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस‘च्या विश्लेषित केलेल्या 6 उमेद्वारांपैकी 2 म्हणजेच 33 टक्के उमेद्वार ‘भारतीय जनता पक्षा‘च्या विश्लेषित केलेल्या 5 उमेद्वारांपैकी 2 म्हणजेच 40 टक्के आणि ‘शिवसेने‘च्या विश्लेषित केलेल्या 2 उमेद्वारांपैकी 1 म्हणजेच 50 टक्के उमेद्वारांनी त्यांच्या विरोधात गुन्हेगारी प्रकरणं दाखल असल्याचे त्यांच्या प्रतिज्ञापत्रात घोषित केले आहे. 

अति संवेदनशील मतदारसंघ

एकूण 7 पैकी 5 मतदारसंघ अति संवेदनशील मतदारसंघ आहेत. रेड अलर्ट मतदारसंघ अशा आहेत जिथे 3 किंवा त्याहून अधिक उमेद्वारांनी स्वत:च्या विरोधात गुन्हेगारी खटले घोषित केले आहेत.

आर्थिक  पार्श्वभूमी

 कोट्यधीश उमेदवार विश्लेषित केलेल्या 115 पैकी 33 (29 टक्के) उमेद्वार कोट्यधीश आहेत. 

पक्षवार कोट्यधीश उमेद्वार भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या विश्लेषित केलेल्या 6 पैकी 6 (100 टक्के), भारतीय जनता पक्षाच्या विश्लेषित केलेल्या 5 पैकी 5 (100 टक्के), वंचित बहुजन आघाडीच्या 7 पैकी 4 (57 टक्के), बहुजन समाज पक्षाच्या 6 पैकी 3 (50 टक्के), राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या 1 पैकी 1 (100 टक्के) आणि शिवसेनेच्या विश्लेषित केलेल्या 2 पैकी 2 (100 टक्के) उमेद्वार कोट्यधीश आहेत.

सरासरी मालमत्ता महाराष्ट्र लोकसभा निवडणूक - 2019 च्या पहिल्या टप्प्यात भाग घेणार्‍या उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 2.35 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे.

पक्षवार सरासरी मालसत्ता  मोठया पक्षांपैकी 7 वंचित बहुजन आघाडीच्या उमेद्वारांसाठी प्रति उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 2.76 कोटी रुपये, 6 भारतीय राष्ट्रीय पक्षाच्या उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 6.97 कोटी रुपये, 6 बहुजन समाज पक्षाच्या उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 3.13 कोटी रुपये, 5 भारतीय जनता पक्षाच्या उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 18.99 कोटी रुपये आणि 2 शिवसेनेच्या उमेद्वारांची सरासरी मालमत्ता 9.62 कोटी रुपये आहे.

सरासरी देणी आणि कर्ज

महाराष्ट्र लोकसभा निवडणूक -2019 च्या पहिल्या टप्प्यात भाग घेणार्‍या उमेद्वारांची सरासरी देणी अथवा त्यांच्यावरील कर्जाची रक्कम 20.87 लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे.

पक्षावार सरासरी देणी

मोठया पक्षांपैकी भारतीय जनता पक्षाच्या 5 उमेद्वारांसाठी प्रति उमेद्वारांची सरासरी देणी 1.70 कोटी रुपये, वंचित बहुजन आघाडीच्या 7 उमेद्वारांची सरासरी देणी 1.04 कोटी रुपये,  शिवसेनेच्या 2 उमेद्वारांची सरासरी देणी 58 लाख रुपये, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या 6 उमेद्वारांची सरासरी देणी 46 लाख रुपये आणि बहुजन समाज पक्षाच्या 6 उमेद्वारांची सरासरी देणी 9.55 लाख रुपये आहेत.

पॅन घोषित न केलेले उमेद्वार

एकूण 10 (9 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांचे पॅन कार्ड घोषित केले नाहीत. उत्पन्नाचे स्त्रोत घोषित न केलेले उमेद्वारांमध्ये 115 विश्लेषित उमेद्वारांपैकी एकूण 11 (10 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांच्या उत्पन्नाचे स्त्रोत घोषित केलेले नाहीत.

आयकर घोषित न केलेले उमेदवार

एकूण 48 (42 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांचे आयकर विवरण जाहीर केले नाही. काही उमेद्वारांना आयकर भरावा लागत नाही.

आयटीआर मध्ये जाहीर केल्याप्रमाणे उच्च उत्पन्न असलेले उमेद्वार 115 विश्लेषित उमेद्वारांपैकी केवळ 5 (4 टक्के) उमेद्वारांनी  त्यांचे एकूण वार्षिक उत्पन्न 50 लाखाहून अधिक असल्याचे घोषित केले आहे.

वि.खासदारांच्या मालमत्तेचे तुलनात्मक विश्लेषण

निवडणूक लढणार्‍या विद्यमान खासदारांची संख्या 6 इतकी आहे. विद्यमान खासदारांची 2014 मध्ये सरासरी मालमता 5.37 कोटी रुपये इतकी होती. तर, विद्यमान खासदारांची 2019 मध्ये सरासरी मालमता8.57 कोटी रुपये इतकी आहे. सन 2014 ते 2019 या कालावधीत विद्यमान खासदारांच्या मालमत्तेमध्ये सरासरी वाढ 3.20 कोटी रुपयांनी म्हणजेच 60 टक्के इतकी वाढ झाली आहे.

उमेदवारांची शैक्षणिक पार्श्वभूमी

56 (49 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांची शैक्षणिक पात्रता इयत्ता 5 वी ते 12 वी दरम्यान असल्याचे घोषित केले आहे. त्याचप्रमाणे 52 (45 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांची शैक्षणिक पात्रता पदवी ते डॉक्टरेट पर्यंत असल्याचे घोषित केले आहे, तर 5 (4 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांची शैक्षणिक पात्रता अन्य घोषित केले आहे तसेच 2 (2 टक्के) उमद्वार साक्षर आहेत.

उमेद्वारांच्या वयाची माहिती

सन 2019 च्या राज्य लोकसभा निवडणुकीमध्ये 23 (20 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांचे वय 25 ते 40 वर्षे दरम्यान घोषित केलेले आहे. तर, 68 (59 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांचे वय 41 ते 60 वर्षे दरम्यान घोषित केलेले आहे. त्याचप्रमाणे 23 (20 टक्के) उमेद्वारांनी त्यांचे वय 61 ते 80 वर्षे दरम्यान घोषित केलेले आहे. तर 1 (1 टक्के) उमेद्वाराने त्याचे वय 80 पेक्षा जास्त असल्याचे घोषित केले आहे.

उमेद्वारांची लिंग विषयक माहिती

11 (10 टक्के) महिला उमेद्वार महाराष्ट्र लोकसभा निवडणुकीच्या पहिल्या टप्प्यात लढत आहे.

तृप्ती कानडे - शुक्ल